Vào 2 ngày 29/3 và 5/4 tại Tp. Hà Nội và Hồ Chí Minh – Hội Hô hấp Việt Nam đồng hành cùng AstraZeneca Việt Nam tổ chức Hội nghị khoa học với chủ đề “Kỷ nguyên mới trong điều trị hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)” . Sự kiện có sự tham gia và chia sẻ từ GS.TS.BS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô Hấp Việt Nam, PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam, các chuyên gia đầu ngành, y bác sĩ, dược sĩ lâm sàng từ khắp mọi miền đất nước, ông Atul Tandon – Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Astra Zeneca Việt Nam. Hội nghị không chỉ cập nhật những tiến bộ y khoa mà còn là nơi chia sẻ về các kiến thức lâm sàng thực tiễn về các giải pháp phòng ngừa, quản lý và điều trị hiệu quả các bệnh lý hô hấp mạn tính tại Việt Nam.
Trong nhiều thập kỷ qua, bệnh lý hô hấp mạn tính vẫn luôn là những “quả bom hẹn giờ”, âm thầm bào mòn sức khỏe người bệnh và tạo ra nhiều áp lực lên hệ thống y tế. Hội nghị lần này mang ý nghĩa bước ngoặt khi chính thức giới thiệu những cập nhật chiến lược mới nhất từ thế giới, tái định hình hoàn toàn mục tiêu điều trị: từ việc chỉ kiểm soát triệu chứng đơn thuần sang chủ động phòng ngừa đợt cấp, bảo vệ chức năng tim phổi và trực tiếp làm giảm tỷ lệ tử vong.
Gánh nặng của COPD: Nguyên nhân tử vong hàng thứ 3 và mối liên kết với các bệnh lý tim phổi
Trên toàn thế giới, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đang tạo ra những áp lực y tế và kinh tế to lớn. Căn bệnh này gây ảnh hưởng tới 390 triệu người và đã lấy đi sinh mạng của hơn 3 triệu người mỗi năm. Riêng tại Việt Nam, COPD hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3 với hơn 25.000 ca tử vong mỗi năm, cao hơn tử vong do tai nạn giao thông [1]. Đáng báo động hơn, có đến khoảng 65-80% bệnh nhân COPD trong cộng đồng chưa được chẩn đoán, khiến họ bỏ lỡ “thời điểm vàng” để can thiệp sớm và ngăn chặn tổn thương phổi không thể phục hồi [2].
Trong bức tranh dịch tễ đó, các đợt cấp COPD không chỉ là sự suy giảm hô hấp tạm thời mà thực sự là những biến cố đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Dữ liệu lâm sàng đã cho thấy một thực tế đáng lo ngại: có khoảng 50% bệnh nhân sống sót sau 3,6 năm kể từ đợt cấp nặng đầu tiên [3]. Điều này đồng nghĩa với việc đợt cấp COPD mang tiên lượng xấu tương đương, thậm chí còn xấu hơn một số bệnh lý ung thư phổ biến.
Hơn thế nữa, một trong những điểm nhấn quan trọng nhất được công bố tại Hội nghị là mối liên hệ giữa COPD với biến cố tim phổi. Khi bệnh nhân COPD trải qua các triệu chứng diễn tiến xấu và rơi vào đợt cấp, tăng tình trạng viêm toàn thân , dẫn đến các biến cố tim phổi và có thể gây tử vong sớm. Bệnh nhân bị tăng nguy cơ biến cố tim mạch lên đến 3,8 lần chỉ trong vòng 30 ngày đầu tiên sau khi xảy ra đợt cấp, và nguy cơ này vẫn còn cao cho đến trọn 1 năm sau đó [4]. Những con số biết nói này cho thấy đợt cấp COPD chính là “yếu tố khởi phát” trực tiếp cho các biến cố tim mạch nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Theo một số nghiên cứu khác trên thế giới cho thấy có khoảng 35%–40% trường hợp tử vong là do các biến chứng tim mạch, bao gồm suy tim, bệnh xơ vữa động mạch, rối loạn nhịp tim và đột tử [4].
Bên cạnh sự suy giảm về thể chất, COPD còn tạo ra gánh nặng lớn về kinh tế và xã hội, bào mòn năng suất lao động. Khoảng 40% người bệnh buộc phải giảm khối lượng công việc hoặc ngừng làm việc hoàn toàn[5]. Ở góc độ đời sống, bệnh nhân dần đánh mất sự độc lập, phải phụ thuộc vào gia đình trong các sinh hoạt cơ bản và bị hạn chế khả năng đi lại
Cập nhật từ Hướng dẫn toàn cầu GOLD 2026: Thay đổi mô hình can thiệp
Dựa trên những bằng chứng lâm sàng thuyết phục, GOLD 2025-2026 đã đưa ra những thay đổi mang tính cách mạng trong phác đồ điều trị. Các chuyên gia tại hội nghị đã phân tích về sự nguy hiểm của các đợt cấp ở người bệnh: Một đợt cấp mức độ trung bình xảy ra trong vòng một năm trước khi bệnh nhân chính thức được chẩn đoán COPD đã làm tăng nguy cơ xảy ra các đợt cấp tiếp theo [6].
Hội thảo này cũng cập nhật thông tin về Đồng thuận của Hội Hô hấp và Hội tim mạch Việt Nam về điều trị bệnh nhân COPD đồng mắc tim mạch, đánh dấu sự phối hợp liên chuyên khoa trong quản lý và điều trị bệnh nhân COPD và bệnh nhân tim mạch.
Trên cơ sở nguy cơ tim mạch gia tăng rõ rệt trong và sau đợt cấp, tầm quan trọng của việc phòng ngừa đợt cấp COPD nay được nâng lên thành một trong những mục tiêu cần đạt được . Để giải quyết bài toán này, GOLD 2026 chính thức khuyến cáo việc sử dụng liệu pháp bộ ba như là phương pháp điều trị nối tiếp tiêu chuẩn cho bệnh nhân có từ 1 đợt cấp trở lên trong vòng 12 tháng qua, và có số lượng bạch cầu ái toan lớn >=300 tế bào/mcl.
Đặc biệt, hội nghị nhấn mạnh tầm quan trọng của khuyến cáo này: Liệu pháp bộ ba hiện là điều trị dùng thuốc có bằng chứng lâm sàng vững chắc giảm tỷ lệ tử vong trên bệnh nhân COPD [7]. Bên cạnh hiệu quả y khoa, việc tích hợp ba thành phần thuốc vào trong 1 dụng cụ hít duy nhất mang lại sự thuận tiện, nâng cao hiệu quả phân phối thuốc vào phổi. Điều này cải thiện rõ rệt sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân so với việc phải sử dụng nhiều dụng cụ hít rời rạc, đặc biệt phù hợp để triển khai quản lý bệnh nhân mạn tính tại tuyến y tế cơ sở.
Kỷ nguyên mới trong quản lý Hen: Mục tiêu không đợt cấp và kiểm soát toàn diện
Hen phế quản là bệnh hô hấp mạn tính phổ biến tại Việt Nam, với tỷ lệ mắc khoảng 4,1% dân số [8]. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân chưa đạt kiểm soát vẫn ở mức cao tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia châu Á [9], kéo theo sự gia tăng các ca nhập viện và cấp cứu do đợt kịch phát. Gánh nặng này không chỉ ảnh hưởng đến chức năng hô hấp mà còn gây tổn thất đáng kể về kinh tế – xã hội.
Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân hen nặng, dù chiếm tỷ lệ nhỏ, lại có nguy cơ nhập viện cao gấp 10 lần [10] và tiêu tốn lên tới 60% nguồn lực kinh tế [11]. Trong thực hành, điều trị truyền thống chủ yếu dừng lại ở kiểm soát triệu chứng, trong khi nhiều bệnh nhân vẫn phải phụ thuộc vào corticoid đường uống (OCS), kéo theo nguy cơ biến chứng đa cơ quan như loãng xương, đái tháo đường, tim mạch và đục thủy tinh thể [12]. Các liệu pháp sinh học trước đây, với cơ chế ức chế các đường viêm hạ nguồn riêng lẻ, dù mang lại hiệu quả ở một số nhóm bệnh nhân, nhưng vẫn còn hạn chế trong bối cảnh thực tế tại Việt Nam khi việc xác định chính xác kiểu hình hen đặc biệt là kiểu hình hỗn hợp chưa luôn khả thi.
Trước bối cảnh đó, một hướng tiếp cận mới đang được thúc đẩy: can thiệp sớm vào cơ chế viêm nền tảng ngay từ “thượng nguồn”. Điển hình, liệu pháp nhắm vào TSLP một cytokine chủ chốt khởi phát nhiều dòng thác viêm, cho thấy khả năng kiểm soát giúp kiểm soát đợt kịch phát trên nhiều kiểu hình hen bao gồm cả các trường hợp khó phân loại trong thực hành và tối thiểu hóa sử dụng OCS. Cách tiếp cận này mở ra khả năng đạt được mục tiêu điều trị trong kỷ nguyên mới, dựa trên hai trụ cột cốt lõi:
- Kiểm soát hoàn toàn triệu chứng trong cuộc sống hàng ngày
- Giảm thiểu tối đa nguy cơ trong tương lai, hướng tới không còn đợt kịch phát hen
Đây là bước chuyển quan trọng trong quản lý hen nặng từ kiểm soát triệu chứng sang kiểm soát bệnh nền tảng không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào corticoid mà còn hướng tới một cuộc sống ổn định và trọn vẹn hơn cho người bệnh.
Đồng thuận khoa học và Tầm nhìn chiến lược trong quản lý bệnh toàn diện
Hội nghị không chỉ dừng lại ở việc cập nhật các tiến bộ y khoa mà còn đi đến sự đồng thuận cao trong việc ứng dụng các hướng dẫn điều trị chuẩn mực toàn cầu như GOLD (đối với COPD) và GINA (đối với hen phế quản) vào thực tiễn lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh, chìa khóa để thay đổi cục diện bệnh tật nằm ở việc chuyển dịch chiến lược từ điều trị thụ động sang chủ động phòng ngừa đợt cấp. Việc tối ưu hóa phác đồ điều trị bằng các liệu pháp tiên tiến nhằm kiểm soát triệu chứng toàn diện chính là nền tảng để bảo vệ chức năng tim phổi dài hạn và ngăn chặn nguy cơ tử vong.
Tầm quan trọng của những giải pháp lâm sàng này càng được khẳng định mạnh mẽ khi đặt trong bối cảnh các quyết sách y tế vĩ mô. Vào tháng 3 năm 2025, AstraZeneca đã đồng hành cùng Bộ Y tế tổ chức lấy ý kiến xây dựng ”’Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2025-2027”, với trọng tâm đẩy mạnh tầm soát, phát hiện sớm, nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và mở rộng tiếp cận y tế toàn diện [13].
Tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Chăm sóc sức khỏe, Dân số và Phát triển giai đoạn 2026–2035. Bám sát Nghị quyết 72, Chương trình tập trung vào 6 điểm mới và 9 mục tiêu lớn nhằm bảo vệ sức khỏe toàn dân. Một trong những trọng tâm hàng đầu là đẩy mạnh phòng chống bệnh không lây nhiễm (NCDs), với mục tiêu tăng cường phòng ngừa, tầm soát và quản lý hiệu quả một số bệnh không lây nhiễm phổ biến như: tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh thận mạn, hen và COPD ngay tại tuyến y tế cơ sở.
Những định hướng này, cùng với việc COPD và hen phế quản được nhấn mạnh trong Nghị quyết của Đại hội đồng Y tế Thế giới (WHA 76), đã cho thấy tầm quan trọng và mức độ cấp thiết của việc quản lý các bệnh lý hô hấp mạn tính. Đồng thời, điều này cũng khẳng định sự cần thiết của việc chung tay, đồng hành giữa các bộ, ban ngành, tổ chức và toàn xã hội nhằm kiến tạo một hệ sinh thái quản lý bệnh hiệu quả; qua đó giảm thiểu tối đa gánh nặng tài chính cho người bệnh và san sẻ áp lực với hệ thống y tế
Chia sẻ về về những cập nhật này, GS. TS. BS. Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, nhận định:
Chuyên ngành hô hấp Việt Nam đang có những bước chuyển đổi mang tính quyết định. Các hướng dẫn toàn cầu GOLD và GINA, cùng với các chiến lược mang tính vĩ mô từ chính phủ đã nhận diện những khoảng trống điều trị và mở ra kỷ nguyên mới trong điều trị COPD, Hen, đòi hỏi sự chủ động trong quản lý bệnh hô hấp mạn tính: đó là ngăn ngừa đợt cấp từ sớm & cá thể hóa điều trị. Nếu ngăn chặn đợt cấp COPD là chìa khóa phòng ngừa chuỗi biến cố tim phổi, thì với bệnh hen, đây là yếu tố quan trọng để giảm nguy cơ các đợt kịch phát đe dọa mạng sống trong tương lai. Bên cạnh đó, việc áp dụng các liệu pháp sinh học, các phác đồ tiên tiến của thế giới trên thực hành lâm sàng hứa hẹn là giải pháp mũi nhọn, không chỉ giúp giảm tỷ lệ tử vong mà còn góp phần giải quyết những rào cản tuân thủ điều trị, tạo nền móng vững chắc cho công tác quản lý bệnh tại mạng lưới y tế cơ sở và loại bỏ tình trạng lạm dụng SABA.”
Ông Atul Tandon, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc AstraZeneca Việt Nam cùng bày tỏ cam kết mạnh mẽ của công ty:
“Việc bệnh hen và COPD được đưa vào các chiến lược y tế trọng điểm quốc gia và toàn cầu cho thấy chúng ta đang bước vào một giai đoạn hành động quyết liệt và đồng bộ hơn bao giờ hết. Tại AstraZeneca, chúng tôi tin rằng những đột phá khoa học như liệu pháp bộ ba chỉ thực sự phát huy giá trị khi được song hành cùng các chính sách y tế vĩ mô. Sự đồng thuận tại Hội nghị hôm nay là minh chứng cho cam kết bền bỉ của chúng tôi trong việc đồng hành cùng hệ thống y tế Việt Nam. Bằng việc khuyến khích áp dụng các khuyến cáo tiên tiến từ GOLD và GINA vào việc dự phòng và quản lý bệnh hiệu quả, chúng ta không chỉ nỗ lực ngăn chặn đợt cấp đe dọa tính mạng, mà còn góp phần kiến tạo một nền tảng chăm sóc sức khỏe hô hấp bền vững cho hàng triệu bệnh nhân.”
Hội nghị khép lại với sự nhất trí cao từ hàng trăm đại biểu y tế về việc đưa các hướng dẫn mới nhất vào thực hành lâm sàng mỗi ngày. Sự cộng hưởng mạnh mẽ giữa những tiến bộ khoa học đột phá và tầm nhìn chiến lược quốc gia là tiền đề vững chắc để chuyên ngành hô hấp Việt Nam tự tin bước vào một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của sự chủ động quản lý, bảo vệ và làm chủ hơi thở.
—————————–
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
[1] https://data.who.int/countries/704;
World Health Organization – Noncommunicable Diseases (NCD) Country Profiles, 2018 (Roth, Lindsey, “Leading Causes of Death in Vietnam” (2017). CWIC Posters
[2] Diab N, Gershon AS, Sin DD, et al. 2018. Underdiagnosis and overdiagnosis of chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 198(9): 1130-39
[3] Suissa S et al. Thorax. 2012;67:957-963.
[4] Kunisaki KM, et al. Am J Respir Crit Care Med. 2018;198(1):51-57;
[5] The state of COPD report
[6] GOLD 2026
[7] GOLD Report 2025, page 77; Rabe KF et al. N Engl J Med. 2020;383(1):35-48.; Lipson DA et al. N Engl J Med. 2018;378(18):1671-1680.
[8] National prevalence survey of chronic obstructive pulmonary disease in Viet Nam. 42nd Union World Congress on Lung Health 2011
[9] Thống kê dịch tễ về tình trạng kiểm soát hen phế quản tại Việt Nam và khu vực Châu Á (Dữ liệu tỷ lệ hen chưa đạt kiểm soát tốt dẫn đến nhập viện và cấp cứu).
Bài báo cáo Ths.BS. Lê Minh Hằng, Phó trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
[10] Price D, et al. NPJ Prim Care Respir Med. 2014;12;24:14009
[11] Sadatsafavi M, et al. Can Respir J. 2010;17:74–80
[12] Understanding Oral Corticosteroid Side Effects